حقوق بیمه

بیمه چیست؟

به موجب تعریف حقوق موضوعه ایران در ماده 1 از قانون بیمه، «بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می‌کند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد...». بیمه ماهیتی قراردادی دارد که طرفین آن عبارتند از «بیمه‌گر» که متعهد به جبران خسارت برابر شروط قراردادی در چارچوب قانون بیمه بوده و طرف دیگر، «بیمه‌گذار» نام دارد که خود را در برابر حوادث موضوع عقد، بیمه می‌کند و در ازای آن، وجهی تحت عنوان «حق بیمه» می‌پردازد.

تاریخچه مختصر

بیمه از نهادهای دیرینه حقوق ایران و جهان است که در دوره جدید، پیشینه آن به قرن 17اُم میلادی با حمل و نقل دریایی و آتش‌سوزی (ملک)، تجارت و عمر در اروپا و ایالات متحده بازمی‌گردد. در ایران اولین شرکت بیمه داخلی با سرمایه دولت به موجب مقررات لایحه قانونی بودجه کل کشور در سال 1314 با نام «بیمه ایران» تأسیس شد. نخستین قانونی که اساس قوانین بیمه‌ای ایران است، قانون بیمه مصوب 1316 مجلس شورای ملی است که هنوز دارای اعتبار قانونی و اجرائی است و در آن به مسائل عمومی بیمه در طی 36 ماده پرداخته شده است.

قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری در سال 1350 جهت اعمال نظارت بر صنعت بیمه در ایران و هدایت آن به تصویب رسید. سیاستگذاری در صنعت بیمه، اعمال نظارت بر فعالیت‌های بیمه‌ای و صدور مجوز فعالیت بیمه‌ای از اعمال حاکمیتی محسوب شده و بر مبنای اصل 44اُم قانون اساسی، در انحصار دولت است. قانون تأسیس مؤسسات بیمه غیردولتی در راستای گسترش صنعت بیمه کشور و رشد و توسعه اقتصادی از این طریق، در سال 1380 تصویب گردید. سپس، ضوابط تأسیس و فعالیت مؤسسات بیمه غیردولتی طی 21 ماده در راستای اجرای ماده واحده قانون تأسیس مؤسسات بیمه غیردولتی و ماده ۱۷ از قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری به تصویب شورای عالی بیمه رسید.

چرا در امور بیمه نیاز به مشاوره حقوقی تخصصی بیمه وجود دارد؟

  • انواع گوناگون و نامحدود بیمه که در پایین شرح داده شده‌اند، نشانگر محدود نبودن بیمه به موضوعی خاص و گستردگی حیطه پوشش آن و شمول شروط قراردادی و مقررات مختلف بر آن است.
  • حوادثی که بر موضوع بیمه یا اشخاص ثالث وارد می‌شود، بعضاً مشابه بوده اما هیچ‌گاه یکسان نیست و در هر مورد کارشناسی‌های لازم از سوی بیمه صورت می‌گیرد. اختلاف نظر بیمه‌گذار با بیمه‌گر بر سر شمول بیمه‌نامه بر موضوع حادثه خود عاملی است که باید به آن دقت نمود.
  • بسیاری از شرکت‌های تجاری علی‌رغم وجود بیمه، به جزئیاتی که باید تحت شمول بیمه قرار گیرد دقت نمی‌کنند و علی‌رغم بیمه شدن موضوعات و کالاهای مورد نظر آنها، حوادثی که رخ می‌دهد ممکن است تحت حمایت قرارداد بیمه آنها قرار نگیرد؛ پس لازم است در هنگام آغاز فعالیت‌های تجاری و به ویژه تولیدی به انتخاب نوع بیمه، بیمه‌گر و شمول بیمه با توجه به نوع فعالیت دقت بسیار به عمل آورد تا از زیان‌های هنگفت مالی جلوگیری نمود.
  • ممکن است بیمه‌گر مدعی نقض اصول بیمه از سوی بیمه‌گذار شود؛ همانند عدم اطلاع‌رسانی به بیمه‌گر در خصوص تغییرات در کیفیت و وضعیت موضوع بیمه، سوء نیت وی در بروز حوادث، ادعای اظهارات خلاف واقع یا کتمان واقعیت، عدم اجرای اقدامات و احتیاط لازم برای جلوگیری از حادثه یا گسترش آن. هر یک از این ادعاها، جبران خسارات بیمه‌گذار را به کلی منتفی ساخته و حتی ممکن است موجب بطلان قرارداد بیمه و عدم استرداد وجه بیمه پرداختی شود که خود خسارتی مازاد بر حادثه است.

دپارتمان حقوقی دادفلامینگو با استفاده از کارشناسان متخصص در امور بیمه، تعهدات و حقوق تجارت داخلی و بین‌المللی، و تجارت متعدد در امر بیمه، یاری‌گر کلیه اشخاص، شرکت‌ها و فعالان تجاری در زمینه‌های مسئولیت‌های شغلی و حرفه‌ای خود و بروز حوادث در عرصه‌های مختلف است. خدمات مشاوره در انعقاد قرارداد بیمه و شمول آن، پوشش بیمه‌ای، دفاع از بیمه‌گران یا بیمه‌گذاران در اختلافات قراردادی فی‌مابین در حوادث پیش‌آمد، اطلاع‌رسانی در خصوص مواردی که ممکن است موجب نقض حقوق بیمه‌گذاران شود، با سابقه‌ای درخشان و دانشی روزآمد آماده خدمت‌رسانی به کلیه اشخاص با تمرکز بر فعالان تجاری است.

در ادامه به توضیح انواع مختلف موضوعی بیمه برای ایجاد درک بهتر در حقوق بیمه و لزوم همیاری وکلا و حقوقدانان متخصص در بیمه و رویه عملی و حقوق قانونی آن اشاره می‌گردد:

موضوع

بیمه به لحاظ موضوع، محدودیتی ندارد اما در عمل بیمه‌ها در سه دستۀ زیر جای می‌گیرند و گسترۀ آنها تابع بیمه‌نامه (مفاد قرارداد بیمه) است:

1ـ بیمه اشخاص

الف) بیمه عمر: در بیمه عمر، اصولاً مقرر می‌شود که در هنگام درگذشت بیمه‌گذار، وجوهی به شخص ثالثی که از جانب او معین می‌شود پرداخت شود که این شخص ثالث «ذی‌نفع» بیمه عمر است. هم‌اکنون شرکت‌های بیمه، بیمه‌های عمر را به دوران حیات بیمه‌گذار نیز تسری داده‌اند و آن را نوعی «سرمایه‌گذاری» می‌نامند؛ بدین نحو که با پایان دوره بیمه‌نامه (که شروط عقد بیمه در آن مندرج است)، مبالغی که بیمه‌گذار در طول مدت بیمه به شرکت بیمه (بیمه‌گر) پرداخت نموده است، همراه با مبلغ مشارکت در منافع (مازاد بر سود قطعی) به نحو یکجا یا به صورت مستمری به وی پرداخت شود و بعد از درگذشت وی نیز همانند حالت اول، به ذی‌نفعان تعلق یابد.

ب) بیمه حوادث: بیمه حوادث از مهم‌ترین و رایج‌ترین انواع بیمه است که بر طبق نام و دسته‌بندی آن، خسارت حوادثی را که بر اشخاص وارد می‌شود، تحت پوشش قرار می‌دهد. این بیمه از حوادث واردشده بر سلامت افراد تا طیف بیمه‌گذاران دانش‌آموزی و دانشجویی، ورزشکاران، بیمه‌های گروهی و سازمان‌ها را پوشش می‌دهد.

پ) بیمه درمان: به موجب بیمه درمانی، تمام یا بخشی از هزینه‌های پزشکی و درمانی‌ای که افراد متحمل می‌شوند، از سوی بیمه‌گر مستقیماً یا در وجه وی پرداخت می‌گردد.

2ـ بیمه اموال

بیمه اموال می‌تواند شامل هر آن چیزی شود که «مال» و دارایی تلقی شده و آسیب به آن، اشخاص را دچار زیان مالی می‌کند و همانند سایر بیمه‌ها، مستلزم تعیین ارزش و تعهد به جبران خسارت تا حداکثر معین است.

اموال زیر از مصادیق موضوعی بیمه اموال هستند:

الف) وسایل نقلیه زمینی شامل خودرو و موتورسیکلت (بیمه شخص ثالث و بیمه بدنه خودرو)؛

ب) بیمه آتش‌سوزی، حوادث طبیعی (زلزله، صاعقه و...)، انفجار، سرقت‌ که شامل اتفاقاتی ناخواسته است که برای املاک و اموال موضوع بیمه ممکن است رخ دهد.

پ) بیمه مهندسی که جبران خسارت تجهیزات را در پروژه‌های مهندسی و پیمانکاری بر عهده می‌گیرد که خود موضوعات متعددی را تحت پوشش قرار می‌دهد؛ اعم از ماشین‌آلات، فساد کالا، ریسک‌های ساختمانی و... .

ت) بیمه باربری یا بیمه حمل و نقل که خود شامل انواع حمل و نقل هوایی، دریایی و زمینی است (خدمات حقوق حمل و نقل) که حوادث واردشده بر محموله‌های کالا را تحت پوشش قرار می‌دهد.

ث) بیمه‌های نفت، گاز و پتروشیمی که ترکیبی از بیمه‌های آتش‌سوزی (شامل مصادیق مورد «ب» در بالا)، مهندسی و باربری هستند چرا که در این عرصه، کالا، پروژه و حمل و نقل دخالت دارد که خود به انواع خشکی (ساحلی) و دریایی (فراساحلی) تقسیم می‌شود.

ج) بیمه کشتی و هواپیما: اگرچه کشتی و هواپیما از وسایل حمل و نقل محسوب می‌شوند، اما به علت ماهیت و کارکرد ویژه آنها که با خودرو و موتورسیکلت تفاوت‌های بنیادینی دارند، نوع منحصر به فردی از انواع بیمه را به خود اختصاص داده‌اند.

چ) بیمه دام و طیور: دام‌ها و طیور به علت استفاده تجاری از فرآورده‌های آنها و حجم سرمایه گذاری بالا و ریسک‌های زیاد در این عرصه، از اموالی محسوب می‌شوند که می‌توانند مشمول بیمه قرار گیرند.

3ـ بیمه مسئولیت

بیمه مسئولیت، خسارت‌های ناشی از نقش حرفه‌ای اشخاص در اجتماع را پوشش می‌دهد. هر شخص به فراخور نوع فعالیت خود ممکن است به اموال و حتی اشخاص آسیب وارد نماید، ولو آنکه این آسیب از روی عمد نباشد. بیمه مسئولیت، آسیب‌های ناشی از فعالیت شغلی و حرفه‌ای یا مسئولیت‌هایی را که اشخاص که قبول می‌کنند، با رعایت اصول بیمه مثل رعایت حسن نیت و غیرعمد بودن آسیب وارده پوشش می‌دهد.

بیمه مسئولیت نیز خود دارای انواع گوناگونی است؛ همانند:

الف) بیمه مسئولیت عمومی که خسارت‌های ناشی از فعالیت روزمره به اشخاص ثالث را جبران می‌کند که شامل بیمه عملیات ساختمانی، بیمه تمام‌خطر پیمانکاران (C.A.R.)، بیمه مسئولیت آتش‌سوزی، بیمه مسئولیت جامع شهرداری، تابلوهای تبلیغاتی، بیمه مجموعه‌های ورزشی، مدیران مراکز آموزشی و اردوها، مسئولیت شکارچیان و محیط‌بانان، رایانه، مسئولیت مستأجر و... می‌شود.

ب) بیمه مسئولیت حرفه‌ای که ناشی از شغل و حرفه افراد است. افراد بنا به شغل خود ممکن است به طور ناخواسته موجب بروز خسارت جانی و مالی بر اشخاص شوند. همانند بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان، بیمه مسئولیت حرفه‌ای وکلای دادگستری، بیمه سردفتران و دفتریاران، بیمه مسئولیت حرفه‌ای مهندسان، بیمه مسئولیت حرفه‌ای پارکینگ، بیمه مسئولیت حرفه‌ای مسئولان فنی، بیمه مسئولیت حرفه‌ای مدیران و ناجیان استخر، بیمه مسئولیت حرفه‌ای نصب و نگهداری آسانسور، بالابر و پله برقی، بیمه مسئولیت شهربازی و اماکن تفریحی، بیمه مسئولیت هتل‌داران و واحدهای اقامتی، بیمه مسئولیت حرفه‌ای مدیران سینما، رستوران‌ها، نگهبانان مسلح بانک‌ها، تعمیرگاه‌های خودرو و... .

پ) بیمه مسئولیت تولیدکنندگان کالا که مسئولیت تولیدکنندگان کالا را در برابر خسارات جانی و مالی‌ای که کالاهای تولیدی آنها به مصرف‌کنندگان یا اشخاص ثالث وارد می‌سازد، پوشش می‌دهد که این آسیب ممکن است ناشی از وجود عیب و نقص و عدم ایمنی در کالای عرضه شده یا کیفیت نامرغوب آنها باشد؛ از قبیل لوازم خانگی، قطعات خودرو، دستگاه‌های پزشکی، عایق‌های رطوبتی، کپسول‌های اطفای حریق و... .

ت) بیمه مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان که ناشی از آسیب‌هایی است که کارکنان مطابق قانون مسئولیت مدنی در راستای فعالیت برای کارفرما متحمل شده یا ممکن است در اثر فعالیت برای کارفرما به اشخاص ثالث وارد کنند که خود از انواع خاص بیمه مسئولیت حرفه‌ای است.

ث) انواع دیگر بیمه از قبیل بیمه مسئولیت قراردادی، بیمه امانتداری (پوشش‌دهنده زیان‌های ناشی از نادرستی و عدم رعایت امانت کارکنان در امور مالی و کسری موجودی برای شرکت‌های تجاری)، بیمه طرح‌های خاص (که موضوع آن برای بیمه‌گر جدید بوده و در حوزه بیمه‌های سنتی یا رایج قرار نمی‌گیرد)، بیمه اعتباری فروش اقساطی (که ریسک عدم وصول مطالبات فروشندگان اقساطی از مشتریان را پوشش می‌دهد) نیز می‌توانند به عنوان قرارداد بیمه منعقد شوند.


1000+
حجم قرارداد مدیریت شده (میلیون دلار)
500+
سازمان و شرکت مشتری
40000+
ارزشگذاری دارایی نامشهود (میلیارد ریال)
50+
پروژه تجاری سازی بین المللی